Kiến Thức Ngày Nay Online - Tạp chí thông tin Việt Nam - Cập nhật thông tin 24 h | Tin tức | Giáo sư Nguyễn Lân - Tản mạn đôi điều tôi lĩnh hội
   Thời sự
   Kiến thức
   Tư vấn
   Văn hóa & Nghệ thuật
   Multimedia
   Tòa soạn và bạn đọc
   Thư giãn
   Kinh tế

   Các nhà tài trợ vàng


Đại Hồng Phúc
 
 
Nata Hoa Linh
 
 
Tài trợ tạp chí Kiến Thức Ngày Nay
 
 
Công ty TNHH đầu tư và phát triển Đông Tây - Ích Tâm Khang
 
 
Công ty Nguyễn Lê - Nước uống tinh khiết NEED

 

   Thành viên xuất sắc
Thành viên tích cực nhất tại diễn đàn:
Người đứng đầu:
zcuanhz (141 bài gửi)

02: teobathe (78 bài gửi)
03: sinnova (44 bài gửi)
04: thanhdat93 (37 bài gửi)
05: huongtram8195 (24 bài gửi)
06: tranjessica (23 bài gửi)
07: jessicatran (18 bài gửi)
08: reborn (18 bài gửi)
09: cpvdesign (15 bài gửi)
10: bimat (14 bài gửi)
   Software hữu ích
5 file mới nhất

1. DESKcam
2. A-squared (a2) HiJackFree 1.0
3. Barcode Printer
4. Trắc nghiệm từ vựng tiếng Anh
5. Flash Movie Extract Pilot

Chuyển đến danh mục Files
   Chơi Games Online

Học viện ma cà rồng

Dùng các phím mũi tên, Z, X để chiến đấu nhé.

Polar jump


Chuột đua xe

Hãy dùng chuột bạn nhé, cẩn thận với những con mèo hung hãn đấy.

Table tenis


Matrix Rampage


Các Game Online khác

   Xem và nghe Online
Người Thầy(Cẩm Ly)
Thầy Cô Ơi(F5)
Nước Mắt(Ngọc Mỹ Linh)
Mưa bụi 2(Quốc Đại Việt)
Ân Tình Xứ Nghệ(Cẩm Tú)
Mưa Bay Tháp Cổ(Tùng Dương)
Tự Khúc Mùa Đông(Tuấn Hưng)
Khi Tóc Thầy Bạc Trắng(Kim Oanh)

Xem nghe các tác phẩm khác

 


Giáo sư Nguyễn Lân - Tản mạn đôi điều tôi lĩnh hội
25/07/2006

Xem hnh
Các nhà tài trợ kim cương


1. Suốt cuộc đời trường thọ của mình song hành với thế kỷ, Giáo sư Nguyễn Lân là một tấm gương sáng ngời về nỗ lực vươn lên, một sự nỗ lực thường trực từ thời trẻ dại cho đến lúc ra đi ở tuổi suýt soát một trăm - nhân sinh bách tuế vi kỳ - như người xưa nói.

Vươn lên, vượt qua thể trạng bẩm sinh không lấy gì làm cường tráng, vượt qua gia cảnh thanh bần, có lúc quẫn bách để theo đuổi việc học và học hành xuất sắc. Vươn lên, vượt qua những khó khăn tất yếu của buổi giao thời, khi Cách mạng tháng Tám vừa thành công, đặt ra trước người trí thức nhiều thách thức và một sự lựa chọn không thể né tránh. Vươn lên, vượt qua những trở ngại vô vàn khi đất nước phải gồng mình lên chiến thắng mấy cuộc chiến tranh cứu nước và giữ nước; vượt qua những hiểu lầm khi chính sách của Đảng và Nhà nước có điều chưa chuẩn; vượt qua thời xã hội tạm lâm vào suy thoái kinh tế để rồi đổi mới và đạt được những thành tựu ngoạn mục. Trong đời, dường như giáo sư chưa một thoáng ngã lòng, một phút nao núng; cụ luôn giữ được sự năng động thanh xuân trong mọi công tác và giao tiếp xã hội; về cuối đời lại vượt qua gánh nặng tự nhiên của tuổi tác để tiếp tục lao động và cống hiến.


 


2. Đối với Giáo sư Nguyễn Lân, học đi đôi với hành, với việc vận dụng những kiến thức mình thu nhận được để làm một việc gì đó đóng góp cho đời. Có lẽ vì vậy mà dưới bút hiệu Từ Ngọc, Nguyễn Lân là một trong những nhà văn lớp đầu có nhiều độc giả mến mộ ngay từ thập niên ba mươi thế kỷ trước. Là một người Tây học - nói theo cách ngày trước - được học hành bài bản trong hoàn cảnh đất nước ta trước năm 1945, người tốt nghiệp cao đẳng được coi như một trí thức lớn rồi - ông ít thiên về diễn tả bằng Pháp ngữ như phần đông trí thức thời ấy, mà nghiêng về tiếng mẹ đẻ. Tác phẩm đầu tay ông viết lúc mười chín tuổi - Cậu bé nhà quê - là một thiên truyện dài  ít nhiều mang tính tự truyện. Tuy chưa thể coi đó là kiệt tác văn chương, song có nhiều ưu điểm rõ rệt. Nó được trích vào Văn tuyển, sớm dịch ra tiếng Pháp và được chính thức công nhận là sách đọc thêm ở nhà trường. Thế hệ chúng tôi, nay đều thuộc U80, nhiều người từng say mê đọc Khói hương (1935), Ngược dòng (1936), Hai ngả (1938). Riêng với tôi, đặc biệt ấn tượng là cuốn biên khảo Nguyễn Trường Tộ (in lần đầu năm 1941); có lẽ tại lúc này tôi đã lớn lên chút ít, bắt đầu biết suy nghĩ. Đến nay tôi còn mường tượng được khổ sách, cách trình bày bìa, phông chữ... Sau bài báo viết bằng tiếng Việt đầu tiên của Nguyễn Trọng Thuật đăng trên tạp chí Nam Phong năm 1933, các bài của Hải Vân trên Hà Thành thời báo (1938), của Phan Trần Chúc, Lục Y Lang trên Tân Việt Nam (1938), của Sử Tử Bình, X.X.T. trên báo Tiếng Dân (1939), cuốn Nguyễn Trường Tộ của Từ Ngọc Nguyễn Lân là thiên biên khảo có hệ thống nhất thời ấy nói về nhà trí thức yêu nước. Những bản điều trần gửi triều đình nhà Nguyễn của bậc trí thức Nho học sớm thức thời vốn rất hiếm hoi và những nhận định, đánh giá của tác giả cuốn sách để lại trong tôi dấu ấn mạnh mẽ, gợi nên ở tâm hồn thiếu niên lòng kính trọng đối với Nguyễn Trường Tộ, mà tôi còn giữ mãi đến hôm nay. Tôi ngưỡng mộ nghiã cử của tác giả khi được biết, Từ Ngọc Nguyễn Lân đã dùng toàn bộ số tiền nhuận bút quý báu gửi ra Nghệ An, cùng số tiền các nhà hảo tâm gom góp thêm, nhờ xây mộ chí cho nhà chí sĩ tràn trề nhiệt huyết với đất nước song sinh bất phùng thời.


Về sau, tôi thử giải đáp cho mình câu hỏi: Tại sao Cậu bé nhà quê được thầy giáo Dương Quảng Hàm trích in vào sách giáo khoa Việt Nam thi văn hợp tuyển, sớm dịch ra tiếng Pháp, cho dù nội dung sách không ca ngợi chế độ thực dân? Ấy là vì tác phẩm phản ánh chân thực một góc cuộc sống thời bấy giờ, và đặc biệt văn phong của nó khúc chiết, thuần chất, trong sáng, hợp với điều mà các thầy giáo hết sức chú trọng dạy học sinh tập làm văn: Thuần nhã mà giản dị, trau chuốt song chớ cầu kỳ, chân chất nhưng đừng sa vào thông tục. Tiếng Pháp gọi đó là la sobriété - nhà làm từ điển Nguyễn Lân giảng là tiết độ, giản dị, trong khi Giáo sư Đào Duy Anh chú thích thêm chữ Hán: giản phác. Văn phong ấy, Giáo sư Nguyễn Lân kiên trì cho đến cuối đời.


 


3. Giáo sư Nguyễn Lân đỗ thủ khoa kỳ thi tốt nghiệp Cao đẳng Sư phạm năm 1932. Thời ấy, như đã nói, vậy là coi như học hành thành đạt. Nhưng ông không coi việc học của mình đã có điểm ngừng. Theo tôi hiểu, đối với giáo sư, học hành là việc suốt đời, học đi đôi với hành, và hành chính là học, hành thì phải có ích cho đời. Sáng tác, nghiên cứu, biên khảo, giảng dạy là hành mà cũng là học. Làm từ điển còn phải ra sức học nhiều hơn. Ai làm từ điển mà không phải dùng sách tham khảo cho dù vốn hiểu biết của mình có uyên bác tới đâu. Riêng việc tìm đủ thí dụ để minh hoạ các từ đã đòi hỏi  một sức đọc mênh mông.


Có lần được hầu chuyện giáo sư, tôi tỏ ý băn khoăn thế hệ chúng tôi không có điều kiện học ở nhà trường tới nơi tới chốn, vì hầu hết phải phá ngang, tham gia cách mạng, rồi xếp bút nghiên cuốn hút vào kháng chiến. Đến khi nghĩ đến chuyện lập thân thì đã qua rồi tuổi hai mươi cùng những phơi phới của lứa tuổi ấy, thêm vào bận bịu công tác và cuộc sống hằng ngày. Dù không ít người rồi sẽ tiếp tục học lên, có thêm bằng này bằng nọ, thành đạt và thành danh nhưng nhìn lại cuộc phấn đấu để đạt đỉnh cao cũng lận đận lắm, làm sao thư thái bằng thời ngày đêm  chỉ có mỗi một mối lo, là học và học. Giáo sư đáp: Học vấn cũng có thực học và hư học. Những người làm cách mạng phần đông ít được học thật đầy đặn trên ghế nhà trường, song nhiều người xuất sắc, kiến thức rộng và vững vì họ học suốt đời, học trong thực tế, học khi công tác, luôn gắn học với hành, tận tuỵ phụng sự đất nước, phục vụ nhân dân. Đó là những người thực học. Trí thức nước ta có rất nhiều người thực học, song cũng khó tránh có người hư học. Cụ muốn chỉ những người học vấn cao song suốt đời chỉ chúi đầu vào sách, không quan tâm đến tồn vong của đất nước, nên sự học của họ rốt cuộc không mấy có ích cho đời. Nghe giáo sư nói như thể để an ủi mình, bất giác tôi nhớ đến một vế trong đôi câu đối tự vịnh bằng chữ Hán của một học giả miền Nam đã quá cố: Trị ái thư, loạn ái thư, thư trung hữu hữu. Thời bình yêu sách, thời chiến yêu sách, trong sách thứ gì cũng có. Đúng là trong sách cái gì cũng có, nhưng đọc sách là để phục vụ người, để can dự vào việc đời chứ không phải để lánh rời thời cuộc.


 


4. Đời Giáo sư Nguyễn Lân là một đời lao động đầy thành quả. Từ khi còn rất trẻ cho đến tuổi chín mươi lăm, cụ là tấm gương làm việc miệt mài, điều độ, nhằm mục tiêu cụ thể, rõ ràng, và tác động, tôi nghĩ, thường to lớn quá mong ước vốn khiêm nhường của tác giả khi khởi đầu. Lười biếng là một khái niệm không có trong tư duy và nếp sống của nhà sư phạm ấy. Trong chúng ta thuộc nhiều lứa tuổi chắc không nhiều lắm những vị suốt đời thực hiện đều đặn, nghiêm túc một công việc bình thường lặp đi lặp lại tưởng quá dễ kỳ thực rất khó, là dành ra ít thời gian tập thể dục hằng ngày, mùa đông cũng như mùa hè, khi rỗi cũng như lúc bận. Đơn cử việc nhỏ ấy để thấy nghị lực phi thường của bậc mô phạm. Những người không đủ nghị lực vượt qua những hạn chế của chính mình, sa đà trước những cám dỗ của đồng tiền và lối sống bản năng, nói cách khác không chịu tu thân lại còn đăng đàn diễn thuyết về tự lực tự cường của dân tộc, chẳng qua là đại ngôn, không mấy thực chất. Nghị lực của Giáo sư Nguyễn Lân cùng những phẩm chất khác của người thầy, đã tác động sâu sắc đến nhiều thế hệ học trò, mà như chúng ta đều biết, rất nhiều vị thành đạt, có cống hiến to lớn vào sự nghiệp bảo vệ và xây dựng Tổ quốc Việt Nam, vào khoa học, văn hoá, phát triển xã hội. Một minh chứng cụ thể là giáo sư đã góp cho đời bảy vị tiến sĩ, mỗi vị tung hoành trên một lĩnh vực khoa học. Một nhà, một thế hệ bảy tiến sĩ đồng đường, quả là sự kiện xưa nay hiếm.


Với năng khiếu văn chương sớm thể hiện và những thành công bước đầu trên con đường sáng tác thời còn rất trẻ, tôi nghĩ nếu tiếp tục đi con đường ấy, Từ Ngọc Nguyễn Lân có thể trở thành một nhà viết tiểu thuyết lão luyện, in đậm hơn nữa dấu ấn đáng nể vì trong văn học Việt Nam đương đại. Viết truyện dài, truyện ngắn, tiểu luận dù bằng tay trái đi nữa, với khả năng của Từ Ngọc, dù sao cũng phù hợp với đam mê thời trẻ của ông, và ít nhất còn mong rồi độc giả sẽ biết, sẽ nhớ đến nhiều hơn làm sách dạy Luân lý lớp phổ thông, hayViết thế nào cho đúng. Dường như mỗi lần đứng trước sự lựa chọn để bắt tay làm một số việc nào đó, Giáo sư Nguyễn Lân bao giờ cũng dành ưu ái cho việc xã hội đang có nhu cầu và có thể mang lại lợi ích cho cộng đồng.


 


5. Trong nhiều phẩm chất ngời sáng ở Giáo sư Nguyễn Lân, theo lĩnh hội của tôi, nét nổi trội và quán xuyến hơn cả là lòng yêu nước. Tình cảm cao cả này không chỉ biểu hiện ở những việc làm rất sớm, như tham gia bãi khoá phản đối sự miệt thị của những người Pháp nặng đầu óc thực dân, hay cùng một số nhà trí thức và cách mạng như Phan Thanh, Đặng Thai Mai, Hoàng Minh Giám... mở trường tư thục đào tạo, bồi dưỡng thanh niên không có điều kiện (hoặc không muốn) học trường quốc lập, để rồi suốt đời kiên định con đường hoà đồng cùng đại chúng, phục vụ nhân dân, gắn bó với vận mệnh đất nước. Lòng yêu nước ở nhà giáo, nhà văn Nguyễn Lân còn biểu hiện ở tấm lòng kiên định quý yêu, trân trọng tiếng mẹ đẻ. Ông sớm ca ngợi sự phong phú, giàu hình tượng và uyển chuyển của tiếng Việt. Ông cũng là một trong những người sớm đề nghị nên cải cách chữ quốc ngữ. Ông quan niệm tiếng Việt có khả năng biểu đạt mọi sắc thái tình cảm đời thường cũng như các vấn đề trừu tượng, cao siêu của triết học, khoa học hiện đại. Trước sau ông chủ trương phải cố gắng giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, làm giàu thêm, đồng thời không ngừng hiện đại hoá nó. Đi vào cụ thể, có thể chúng ta nhất trí hay chưa đồng tình với ông điểm này điểm khác, song không ai phủ nhận nhiệt tình tôn vinh tiếng mẹ đẻ của nhà trí thức Tây học.


Những ai có dịp tiếp xúc với Giáo sư Nguyễn Lân đều có ấn tượng về phong thái khiêm nhường và lối hành xử đầy văn hoá, bắt đầu từ lối xưng hô, chào hỏi thông thường cho đến cách trình bày các vấn đề chính luận. Đương nhiên xã hội hiện đại, nhịp sống hối hả ngày nay không còn có chỗ cho lối ứng xử cầu kỳ, kiểu cách ngày trước. Quan hệ giữa người với cộng đồng ngày nay chan hoà hơn, cởi mở hơn xưa. Đó là xu thế tất yếu. Tuy nhiên, theo thiển ý của tôi, trong hướng đi lên đúng ấy, dường như có nơi có lúc quan hệ giao tiếp giữa người với người chúng ta nay có phần nào đó hơi xô bồ. Chẳng hạn, ngày trước người ta quen nói: “Các bạn tôi và tôi...”, thì ngày nay trong sinh hoạt ngày thường hay trên diễn đàn trang nghiêm, người ta vẫn dùng: “Tôi và các bạn tôi...”, “Tôi và cụ A, ngài B...”. Sự đổi ngôi ấy có thể làm bật rõ vai trò và trách nhiệm cá nhân, nhấn mạnh chủ thể của người nói, nhưng thâm tâm tôi vẫn cảm thấy áy náy thế nào khi nghe cách diễn đạt như vậy ở những bối cảnh cực kỳ trang trọng. Một thí dụ khác. Tôi ra đường, ghé vào một hàng bán tạp hoá, cô bán hàng trẻ măng xởi lởi: “Bố ơi, con thề với bố, bố lấy hàng ở chỗ con thì vô tư đi, chẳng lo vớ phải đồ rởm”. Vẫn xưng con, vẫn gọi người đối thoại bằng bố, nhưng dường như chuyện trò với người thoạt gặp theo cách ấy, có phần nào suồng sã chăng? ý kiến trên của tôi có thể là quan điểm lỗi thời của một ông già cổ lỗ. Dù sao, sau mỗi lần được hầu chuyện Giáo sư Nguyễn Lân cũng như nhiều vị trí thức bậc thầy khác, ra về tôi vẫn gợn chút băn khoăn: phải chăng mình quá bỗ bã trong giao tiếp thường ngày?


Phong thái ứng xử ấy của thầy Nguyễn Lân và nhiều bậc thầy khác kết hợp hài hoà những nét đẹp văn hiến Việt Nam và lịch sự văn minh Âu Tây. Đông và Tây ở đây có sự giao thoa, hoà hợp tuyệt vời. Hoàn toàn không phải như nhà văn Rudyard Kipling vẫn khẳng định đầu thế kỷ trước: “Đông là Đông, Tây là Tây, Đông Tây chẳng bao giờ gặp nhau”, hoặc như nhà nghiên cứu Mỹ Samuel Hutington ngày nay quảng bá lý thuyết “Sự va chạm giữa các nền văn minh”. R. Kipling từng dùng văn chương ca ngợi chủ nghĩa thực dân Anh đã mang ánh sáng khai hoá đến với người Ấn Độ; chẳng có gì đáng ngạc nhiên trước tư tưởng của ông, cho dù chúng ta bái phục văn tài của nhà văn được Giải Nobel. Còn S. Hutington, trong bối cảnh những mâu thuẫn giữa thế giới Hồi giáo với phương Tây đang hồi nóng bỏng, đáng ra phải khai thác những điểm giao hoà giữa hai nền văn minh lớn, thì ông lại khư khư nhấn mạnh một điều ông coi như tất yếu. Người ta có thể nghi ngờ: Hay là nhà học giả muốn biện minh cho cách hành xử của nhà cầm quyền Mỹ đối với các dân tộc theo đạo Hồi như Iraq, Iran chẳng hạn?


Tôi lĩnh hội được ở Giáo sư Nguyễn Lân một nét đẹp nữa, ấy là sự thẳng thắn, thái độ rõ ràng. Tôi có nhiều dịp được sinh hoạt cùng giáo sư mấy khoá tại Uỷ ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, mà giáo sư là một uỷ viên được nể trọng trong Đoàn chủ tịch. Nhiều lần cụ phát biểu về những vấn đề xã hội bức xúc liên quan đến đại sự quốc gia, nội dung ý kiến thẳng thừng, nhưng lời lẽ lúc nào cũng bình tĩnh, từ tốn, có cân nhắc. Người nghe có thể đồng tình hoặc không với ý kiến cụ, song khó bực mình bởi lời nói thẳng.


Một lần, tôi nhận được một bức thư viết tay của Giáo sư Nguyễn Lân. Cụ phàn nàn một nhà báo ở tờ báo nọ đến nhà phỏng vấn cụ, rồi diễn đạt theo cảm nhận chủ quan và đăng lên, mà không đưa người được phỏng vấn xem trước, như cụ đã dặn dò. Ý kiến của cụ qua bài báo có bị cường điệu chút ít, song điều làm cụ băn khoăn là ngôn từ không phù hợp phong cách nhà giáo. Tôi chỉ còn biết biên thư tạ lỗi, dù không được uỷ nhiệm của tờ báo nọ, mong cụ thông cảm bỏ quá cho sự thất thố của đồng nghiệp trẻ.


 


Tại câu kết thúc thiên hồi ký gọn ghẽ thực hiện ở tuổi chín mươi, Giáo sư Nguyễn Lân viết: “Tôi chỉ mong từ nay đến khi được về thế giới bên kia, tôi vẫn giữ được tư cách một người dân yêu nước và một người thầy không phụ lòng tin tưởng của bao thế hệ học sinh”. Tôi tin những gì Giáo sư, Nhà giáo nhân dân Nguyễn Lân lưu lại cho đời hơn thế gấp nhiều lần.


 

Phan Quang (Theo Kiến Thức Ngày Nay 570)



 Bản để in  Lưu dạng file  Gửi tin qua email


Những bản tin khác:
Chút tình đầu (29/08/2007)
Thác khói (20/08/2007)
Tôi yêu Sài Gòn (13/04/2007)
Tự vấn (03/04/2007)



Ln đầu trang
Tin mới cùng chuyên mục
Miên man tiếng vọng lòng đêm
Ngày nhiều số 8 (8/8/2008) có gì đặc biệt?
Ghi được cảnh tượng mặt trăng đi qua trái đất
Tư thế ngủ tiết lộ điểm yếu của bạn
Thứ 4 là ngày chán nhất trong tuần

Bài được đọc nhiều nhất
Hình tượng người phụ nữ trong truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng
Tư thế ngủ tiết lộ điểm yếu của bạn
Ngẫu hứng café trưa hay tín điều từ những viên đá đang tan chảy
Xung quanh “Chiếc lá diêu bông” của Hoàng Cầm
Thứ 4 là ngày chán nhất trong tuần

   Chuyển đổi tiền tệ
  Số tiền:
  
  Từ
  
  Thành
  
 
   Từ điển

Tra theo từ điển:


   Bách khoa tòan thư
get info from WikiPedia


 
Công ty Bất động sản Ân Minh - Chuyên môi giới mua bán nhà Q.1 và Q.3 Tp.HCM

Bản quyền thuộc về Tạp chí điện tử - Kiến Thức Ngày Nay Online
Số giấy phép: 395/GP-BVHTT, cấp ngày: 18/09/2002. Tổng biên tập: TS Nguyễn Thị Kim Ửng
- Chủ biên: Hàn Tấn Quang
Ghi rõ nguồn 'kienthucngaynay.vn' khi bạn phát hành lại thông tin từ website này. Trụ sở tòa soạn: 16 Trần Quý Khóach P.Tân Định Q.1 Tp.HCM
Liên hệ quảng cáo: Công ty TNHH TM - DV Ân Minh - 221/2 Trần Quang Khải P.Tân Định Q.1, Tp.HCM - Điện thoại: (848) 62911952 - Fax: (848) 62911951
Email: kienthucngaynay.vn@gmail.com - Website: www.anminh.com - Facebook: www.facebook.com/TapChiKienThucNgayNay | BẢNG GIÁ QUẢNG CÁO |